ردپای نامرئی؛ چگونه اطلاعات مردم از پشت میز نمایندگان مجلس خارج می‌شود؟

۱) مسئله از کجا آغاز شد؟

در ظاهر، ماجرا ساده است: کارمند یا دفتر نماینده مجلس شورای اسلامی برای سرعت بیشتر، متن درخواست مردم را به یک مدل هوش مصنوعی می‌دهد و خروجی را به‌عنوان نامه رسمی چاپ و در اختیار ارباب رجوع قرار می دهد.
اما در منطق حکمرانی داده، هیچ چیز ساده نیست. این یک رخنهٔ ساختاری است؛ رخنه‌ای که مجلس را از یک نهاد قانون‌گذار به یک تولیدکنندهٔ ناخواستهٔ داده برای بیرون از حاکمیت تبدیل می‌کند.
این همان چیزی است که در ادبیات حکمرانی داده، «نشت نرم» نامیده می‌شود؛ نشت بی‌صدا، بی‌ردپا و بی‌هشدار.
نشتی که نه با هک، بلکه با «عادت» آغاز می‌شود

۲) بی‌نظمی دیجیتال؛ بیماری خاموش ساختار اداری

در سال‌های اخیر، ورود هوش مصنوعی به دستگاه‌های اداری نه از مسیر قانون، بلکه از مسیر عادت و فشار کار اتفاق افتاده است. کارمند، نماینده، مشاور یا مسئول دفتر، پیش از آنکه از دولت مجوز بگیرد، خود تصمیم گرفته و از مدل‌های عمومی مانند ChatGPT، Claude یا Grok برای نوشتن نامه، تحلیل، گزارش و حتی تصمیم‌سازی استفاده می کند.
این همان چیزی است که می‌توان آن را بی‌نظمی دیجیتال نامید؛ وضعیتی که در آن:
داده‌های اداری بدون نظارت از کشور خارج می‌شوند
مسیر گردش اطلاعات نامرئی می‌شود
دولت از سرنوشت داده‌ها بی‌خبر می‌ماند
و شرکت‌های خارجی، لایه‌به‌لایه، نقشه‌ای از رفتار اداری کشور می‌سازند
بی‌نظمی دیجیتال، نه یک مسئله فنی، بلکه یک اختلال حکمرانی است.

۳) مسئله مجلس؛ وقتی نامهٔ مردمی تبدیل به خوراک اطلاعاتی می‌شود

گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که در برخی دفاتر نمایندگان، درخواست‌های مردمی مستقیماً به هوش مصنوعی Claude یا Grok داده شده و خروجی آن، بدون هیچ پردازش داخلی، تبدیل به نامهٔ رسمی شده است. این یعنی دادهٔ خام اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی را به جایی می‌فرستد که بخشی از موتور تحلیل نظامی آمریکا است.
– اطلاعات هویتی مراجعان
– مشکلات شخصی و خانوادگی
– شکایات، گزارش‌ها و اسناد
– و حتی داده‌های مرتبط با پرونده‌های امنیتی یا اقتصادی
همه این‌ها در کنار هم، به نقشه‌ای اجتماعی ـ سیاسی از ایران تبدیل می‌شوند؛ نقشه‌ای که می‌تواند در اختیار شرکت‌هایی قرار گیرد که فناوری‌های آنها صرفاً کاربرد تجاری ندارند و در حوزه‌های امنیتی و نظامی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

چرا این مسئله خطرناک است؟
چون داده‌ها مثل قطره‌های باران‌اند؛
تک‌تکشان بی‌خطر، اما وقتی جمع شوند، سیل می‌سازند.

 بر اساس اظهارات یکی از مقامات پنتاگون، یک سامانه مبتنی بر هوش مصنوعی گروک در ۹۶ ساعت نخست جنگ ایران و امریکا، برای تحلیل اطلاعات و پشتیبانی از به‌کارگیری بیش از ۲۰۰۰ مهمات علیه ۲۰۰۰ هدف مورد استفاده قرار گرفته است.
پیش از این نیز گزارش‌های متعددی از بهره‌گیری گسترده آمریکا از مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، از جمله “کلود”، در فرایندهای تحلیل، ارزیابی و پشتیبانی عملیاتی منتشر شده بود.

 از این منظر، داده‌هایی که در نگاه نخست پراکنده و کم‌اهمیت به نظر می‌رسند، در صورت تجمیع و پردازش، می‌توانند به بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر و راهبردی تبدیل شوند.این یعنی مجلس، ناخواسته بخشی از زنجیرهٔ تأمین اطلاعات دشمن شده است.
در جهان امروز، دادهٔ بی‌خطر وجود ندارد؛ تنها دادهٔ کنترل‌شده و دادهٔ رهاشده وجود دارد.
 
4. واقعیت آشکار شده؛ مجلس در معرض فرسایش حاکمیت داده

مجلس شورای اسلامی، مانند بسیاری از نهادهای دیگر، در معرض یک فرسایش آرام قرار دارد: فرسایش حاکمیت داده.
وقتی داده از کشور خارج می‌شود، تصمیم نیز از کشور خارج می‌شود. وقتی تصمیم از کشور خارج شود، حاکمیت نیز از کشور خارج می‌شود.
این همان نقطه‌ای است که باید با صدای بلند گفت: مسئله امنیت ملی است.
مسئله فقط مجلس شورای اسلامی نیست؛ مسئله «حاکمیت داده» است
در جهان امروز، حاکمیت نه با خاک و مرز، بلکه با داده تعریف می‌شود.
کشوری که داده‌اش را کنترل نکند، تصمیمش را هم کنترل نمی‌کند.

۵) چه باید کرد؟
– ایجاد هوش مصنوعی بومی برای نهادهای حاکمیتی
– ممنوعیت قانونی استفاده از مدل‌های خارجی در امور اداری
– پایش متمرکز داده‌های حساس
– آموزش کارکنان دربارهٔ خطرات انتقال داده

۶) جمع‌بندی؛ عنوان یادداشت را دوباره بخوان

«مجلسِ بی‌سپر؛ وقتی داده‌ها از درِ خدمت وارد می‌شوند و از پنجرهٔ قدرت خارج»
این عنوان، خلاصهٔ وضعیت امروز است:
مجلس می‌خواهد به مردم خدمت کند، اما در غیاب سپر داده‌ای، همان خدمت تبدیل به مسیر خروج اطلاعات می‌شود.
در جهانی که هوش مصنوعی به یک بازیگر مستقل قدرت تبدیل شده است، کشوری که نتواند داده‌اش را نگه دارد، قطعا بخشی از حاکمیتش را واگذار کرده است.