برگرفته از کتاب راهی از دل بحران به سوی حکمرانی نوین
نوشته مجید سجادی پناه
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ دیگر محدود به تهران یا چند شهر بزرگ نبود. کلانشهرها، شهرهای متوسط و حتی برخی مناطق حاشیهای و روستایی همزمان به صحنه آمدند. این گسترهی مکانی، شاخصی از عمق و فراگیری بحران و کیفیت رابطه دولت و جامعه است. کلان شهرها تنها مرکز توجه نبودند؛ شبکهای ملی شکل گرفت که هر شهر و هر محله سهم خود را از تجربهی مشترک اجتماعی داشت.
گسترش جغرافیایی، شاخص عمق بحران است. وقتی اعتراضها از مرکز به پیرامون با از پیرامون به مرکز سرایت میکنند، یعنی فشار اقتصادی و اجتماعی دیگر محدود به یک گروه نیست، اعتماد اجتماعی در سطح گستردهای تحت تاثیر قرار گرفته و تجربههای روزمره، مثل هزینه زندگی، اشتغال و دسترسی به خدمات، به تجربهای مشترک و ملی تبدیل شده است. دیماه ۱۴۰۴، یک اعتراض مقطعی نبود؛ بلکه بازتاب یک بحران ملی بود.
الگوی مرکز_پیرامون، شکافهای اقتصادی و فرهنگی را روشن میکند. در مناطق حاشیهای، محدودیت دسترسی به خدمات، اشتغال و زیرساختها ظرفیت تحمل را کاهش میدهد و کوچکترین شوک اقتصادی، محرک اعتراض میشود. در شهرهای بزرگ، جریانهای خبری و شبکههای اجتماعی مرکز «تولید روایت» هستند، اما مناطق حاشیهای، بدنهی اجتماعیای هستند که توان تولید موجی فراگیر را دارند. وقتی بدنهی جامعه فعال میشود، راهکارهای قدیمی مدیریت اعتراض پاسخگو نیستند.
دیماه ۱۴۰۴ همزمان با تغییرات جمعیتی و اجتماعی رخ داد: جمعیت جوان، شهرنشینی گسترده، رشد تحصیلات و حضور طبقه متوسط در بحران. اعتراض در این دوره چندلایه بود: در مرکز، شکل سیاسی و نمادین؛ در حاشیه، شکل اقتصادی و معیشتی؛ در شهرهای متوسط، ترکیبی از هر دو. هر بخش از جامعه سهم خود را داشت و همه همزمان فعال بودند.
گسترش اعتراض به نقاط مختلف کشور، نشان میدهد که مدیریت بحران نیازمند توجه به کل جامعه است. تمرکز صرف بر یک منطقه یا لایه اجتماعی کافی نیست؛ پاسخگویی به مطالبات مردم و تقویت حس مشارکت و عدالت، راهبردهای اثرگذاری هستند.
دیماه ۱۴۰۴، نقطهی گذار بود: اعتراض از یک پدیدهی شهری به یک جریان ملی تبدیل شد. شکاف مرکز-پیرامون نه تنها محرک نارضایتی، بلکه عامل انتشار آن بود. پیام روشن است: بحرانهای اجتماعی و اقتصادی نیازمند بازسازی اعتماد، تقویت مشارکت و بازتعریف عدالت اجتماعیاند. جغرافیای اعتراض، نقشهای از خواستههای مردم است؛ نقشهای که نشان میدهد خشم و نارضایتی پراکنده نیست، بلکه گسترده و مشترک است و میتواند مسیر آینده را شکل دهد.
قسمتی از فصل سوم
این کتاب رایگان است
